De kandidaat komt binnen, geeft een ferme hand, stapt als eerste mijn kamer binnen, en bepaalt zijn plaats. De tafel is rechthoekig van vorm, aan beide zijden staan drie stoelen. De kandidaat kiest de middelste stoel uit, neemt de ruimte in zich op, buigt zich naar me toe en kijkt me vragend aan. ‘Oké’, denk ik, ‘dit wordt een interessant gesprek’.

Door Michel van Buren - Supply Chain Magazine, nummer 2, maart 2010

Ik heb in het kader van het schrijven van dit artikel eens alle psychologische onderzoeken van de afgelopen twee jaar die wij hebben uitgevoerd op uitkomsten met elkaar vergeleken. De – in de ogen van de opdrachtgever – succesvolle executives en interimmers scoorden allemaal hoog op de factor dominantie.
Succes in de supply chain en de factor dominantie zijn blijkbaar aan elkaar gekoppeld. Waarom is die dominantie zo’n belangrijke succesfactor?

Klachten
Adviesbureau Arthur. D. Little heeft in 1999 onder 245 Europese bedrijven onderzoek gedaan naar het invoeren van supply chain management. En wat blijkt? De meest gehoorde klachten hebben betrekking op organisatorische aspecten.
Bovenaan de klachtenlijst staat ‘interne weerstand tegen verandering’. Bij meer dan de helft van de ondervraagden (52%) is hier sprake van. Nauwelijks hiervoor onder doet ‘complexiteit van de keten’ (49%). Andere grote obstakels zijn de ongeschiktheid van interne organisaties (41%), een gebrekkige afstemming van doelstellingen (39%) en een gebrekkige samenwerking tussen verschillende disciplines (34%). Daarnaast speelt het gebrek aan kennis of kunde, bijvoorbeeld op het gebied van SCM (38%), internet (27%) en uitbesteden (26%) een forse rol.
Opvallend hierbij zijn de vooral ‘menselijke factoren’ die de invoer van supply chain management in de weg staan. Illustratief daarvoor zijn de ‘weerstand tegen verandering’, gebrekkige afstemming van doelstellingen’ en last but not least ‘gebrekkige samenwerking tussen disciplines’. Logistici en supply chain-specialisten komen, ondanks dat ze vaak een zogenaamd blauw profiel hebben en dus analytisch van aard zijn en op basis van argumenten moeten worden overtuigd, blijkbaar niet alleen en uitsluitend op basis van feiten tot de gewenste verandering.
Het is onder andere de competentie ‘dominantie’ van de supply chain manager/director die noodzakelijk is om te komen tot de gewenste verandering en resultaten in de supply chain.

Gekrenkt
Maar aan die dominantie kleven wel risico’s. Ik herinner me nog goed de uitspraken van dr. Adriaan Rengelink, psychiater en psychoanalyticus. Hij zei tijdens de sessie “Freud in de supply chain”: ‘Een goede leider is gekrenkt. Een succesvol leider die een goede jeugd heeft gehad, daar geloof ik niet in.’ U moet hierbij wel even weten dat dr. Rengelink zijn ervaring vooral heeft opgedaan als directeur van de Groningse Van Mesdagkliniek, het  forensisch psychiatrisch centrum waar ruim 200 tbs-patiënten worden behandeld.
Dominantie als geïsoleerde en sterk overheersende factor in het gedrag van de supply chain manager/director is gevaarlijk. Sterker nog; het vormt zelfs een bedreiging. Hiervan zijn de laatste jaren voldoende negatieve voorbeelden naar buiten gekomen. Voor de geïnteresseerden, lees de boeken van Jeroen Smit over Ahold en ABN Amro. In beide gevallen speelt een dominante leider een zeer negatieve rol die de concerns aan de rand van de afgrond heeft gebracht.
Dit brengt mij op de uitkomsten van onderzoek uitgevoerd in 2009 door drs. Nicky van der Kramer naar de effectiviteit van interim-managers in (verander)projecten binnen de supply chain. Als significante succesfactoren komen ‘politieke en communicatieve vaardigheden’ en ‘het vermogen tot samenwerken’ naar voren. Tevens wordt geconcludeerd dat leiders niet eens formeel leider hoeven te zijn om toch de gewenste verandering te kunnen realiseren!

Bedreiging
Nu begint zich een meer genuanceerd beeld af te tekenen. Dominantie als geïsoleerde en sterk drijvende factor in het menselijk gedrag vormt absoluut een bedreiging. Passionele gedrevenheid, wellicht een meer acceptabele vorm van dominantie, op basis waarvan iemand resultaten wil bereiken, is zeker noodzakelijk. Gedrevenheid gecombineerd met politieke en communicatieve vaardigheden en het vermogen tot samenwerken vormen een sterke combinatie. Voeg daar een scheut intelligentie bij en het basisrecept voor een succesvolle supply chain manager/director lijkt gevonden.
De kandidaat en ik zijn ondertussen in gesprek geraakt. Hij is uitermate vriendelijk, luistert goed en lijkt erg sociaal. Niets is minder waar, weet ik uit ervaring. De ervaren supply chain manager weet van zichzelf dat hij dominant is en weet ook dat werkgevers en zeker toekomstige collega’s dit vaak een onprettige eigenschap vinden. Slim als hij is, weet hij in het gesprek deze eigenschap te verbloemen. De nabespreking van het psychologisch onderzoek toont mijn gelijk aan. De supply chain manager is verbaasd en onder de indruk.

Michel van Buren is directeur van BLMC, gespecialiseerd bureau in executive search, interim-, project- en verandermanagement